Бамбук алкактан жана назик боёлгон мяцзхи же пицзиден (негизинен дарактын кабыгынан жасалган жука, бирок бышык кагаздын түрлөрү) жасалган беттен турган кытай май кагаз кол чатырлары көптөн бери Кытайдын маданий чеберчилик жана поэтикалык сулуулук салтынын эмблемасы катары каралып келген.
Түштүк Кытайда көп кездешүүчү тунг дарагынын мөмөсүнөн алынган өсүмдүк майы болгон тунгоу менен боёлгон кытай май кагаз кол чатырлары суу өткөрбөөчү каражат катары гана эмес, ошондой эле бай маданий мааниге жана эстетикалык баалуулукка ээ болгон искусство чыгармалары болуп саналат.
Тарых
Эки миң жылдыкка жакын тарыхы бар Кытайдын майлуу кагаздан жасалган кол чатырлары дүйнөдөгү эң байыркы кол чатырлардын катарына кирет. Тарыхый маалыматтарга ылайык, Кытайдагы алгачкы майлуу кагаздан жасалган кол чатырлар Чыгыш Хань династиясынын тушунда (25-220) пайда боло баштаган. Алар көп өтпөй абдан популярдуу болуп, айрыкча көркөм чеберчилигин жана адабий табитин көрсөтүү үчүн суу өткөрбөй турган май сүйкөлгөнгө чейин кол чатырдын бетине жазууну жана сүрөт тартууну жакшы көргөн адабиятчылардын арасында популярдуу болуп калган. Канаттуулар, гүлдөр жана пейзаждар сыяктуу салттуу кытай сыя живописинин элементтерин майлуу кагаздан жасалган кол чатырларда популярдуу декоративдик оймо-чиймелер катары да кездештирүүгө болот.
Кийинчерээк, Тан династиясынын тушунда (618-907) кытай май кагаз кол чатырлары Жапонияга жана ошол кездеги байыркы кореялык Гочзосон падышалыгына чет өлкөлөргө алынып келинген, ошондуктан алар ошол эки элде "Тан кол чатырлары" деп аталган. Бүгүнкү күндө да алар салттуу жапон драмаларында жана бийлеринде аял ролдору үчүн кошумча каражат катары колдонулат.
Кылымдар бою кытай кол чатырлары Вьетнам жана Таиланд сыяктуу башка Азия өлкөлөрүнө да тараган.
Салттуу символ
Майлуу кагаздан жасалган кол чатырлар салттуу кытай үйлөнүү үлпөт тоюнун ажырагыс бөлүгү болуп саналат. Колуктуну күйөө баланын үйүндө тосуп алуу учурунда жоокер кызыл майлуу кагаздан жасалган кол чатырды кармайт, анткени кол чатыр бактысыздыктын алдын алууга жардам берет деп эсептелет. Ошондой эле, майлуу кагаздан жасалган (ючжи) сөзүнүн угулушу "балалуу болуу" (юцзи) сөзүнө окшош болгондуктан, кол чатыр төрөттүн символу катары каралат.
Мындан тышкары, кытайлык май кагаз кол чатырлары кытай адабиятында, айрыкча Янцзы дарыясынын түштүгүндөгү окуяларда, көбүнчө жамгыр жана туман каптаган жерлерде романтиканы жана сулуулукту чагылдыруу үчүн көп кездешет.
Байыркы кытайлык белгилүү "Ак жылан айым" жомогунун негизинде тартылган кино жана телекөрсөтүү адаптацияларында көп учурда жыланга айланган сулуу каарман Бай Сужэн келечектеги сүйгөнү Сюй Сянь менен биринчи жолу жолукканда назик май кагаздан жасалган кол чатыр көтөрүп жүрөт.
«Май кагаз кол чатырын жалгыз кармап, жамгырда узун жалгыз жол менен басып жүрөм...» — дейт кытай акыны Дай Ваншунун «Жамгырдагы жол» аттуу популярдуу заманбап кытай ырында (Ян Сяньи жана Глэдис Ян которгон). Бул кайгылуу жана кыялкеч сүрөттөө кол чатырдын маданий икона катары дагы бир классикалык үлгүсү.
Кол чатырдын тегерек мүнөзү аны кайра биригүүнүн символуна айлантат, анткени кытай тилиндеги "тегерек" же "тегерек" (юань) сөзү "чогулуш" дегенди да билдирет.
Булак: Globa Times
Жарыяланган убактысы: 2022-жылдын 4-июлу